Pnina Grynszpan-Frymer
Biografia
Pnina Grynszpan-Frymer (z domu Papier) urodziła się w 1923 roku w Nowym Dworze Mazowieckim. Była najmłodszą z siedmiorga rodzeństwa. Jej ojciec pracował jako tragarz towarów. Ukończyła żydowską szkołę powszechną w Nowym Dworze Mazowieckim. Jesienią 1939 przeniosła się do Warszawy, a w 1941 powróciła do Nowego Dworu i zamieszkała w getcie, pracując w pobliskim Modlinie.
W czerwcu 1941 przeniosła się do Legionowa, a następnie do Warszawy, gdzie mieszkała u brata Dawida. Jej rodzice, dziadek, siostra i brat Zygmunt trafili do obozu w Pomiechówku. We wrześniu 1941 do getta warszawskiego przyjechała matka i brat Zygmunt. Wraz z dwoma braćmi pracowała w szopie Landaua przy ulicy Gęsiej.
Przed styczniem 1943 dzięki Herszowi Berlińskiemu wstąpiła do Żydowskiej Organizacji Bojowej. Podczas powstania w getcie walczyła w oddziałach ŻOB. 20 kwietnia przeszła z Markiem Edelmanem do getta centralnego przy ulicy Franciszkańskiej 30. 8 maja wraz z grupą bojowców weszła do kanału w poszukiwaniu wyjścia na aryjską stronę; 10 maja obie grupy wyszły z kanałów i zostały przewiezione do lasu pod Warszawą.
Do lipca 1944 walczyła w partyzantce w lasach wyszkowskich. Następnie wróciła do Warszawy i ukrywała się na Rakowieckiej 24 wraz z Jankiem Bilakiem, Chaną Kryształ-Fryszdorfi Dowem Szniperem. Po wybuchu powstania niemieccy żołnierze zabrali ją i innych; po zwolnieniu kontynuowała życie podopiecznych żydowskich rodzin, aż do 1945 roku, kiedy to wyjechała z Polski.
W marcu 1945 wyjechała z Polski, po pół roku pobytu w Rumunii dotarła do Palestyny i osiedliła się w Tel Awiwie. Jej mężem był Chaim Frymer (1920–1972), również powstaniec z getta. W 2002 wypowiedziała się w sprawie listu Marka Edelmana i krytykowała porównanie między bojownikami z getta a palestyńskimi terrorystami. W 2003 uczestniczyła w obchodach 60. rocznicy powstania w getcie warszawskim. W 2006 brała udział w izraelskim filmie dokumentalnym Ostatni żydowscy powstańcy, a w 2008 w obchodach 65. rocznicy powstania. Została pochowana na cmentarzu w Holonie.